Có được từ chối nhận thừa kế?

Tôi là con một, mẹ đã mất từ lâu, bố vừa rồi cũng từ trần và để lại hết tài sản cho tôi. Tôi nghe nói bố còn nợ người khác nhiều tiền, mà trong luật hình như cũng có quy định người thừa kế tài sản cũng thừa kế bổn phận trả nợ.

Vậy xin hỏi, liệu tôi có được pháp luật cho phép khước từ nhận tài sản thừa kế vì không muốn trả nợ thay không?

Luật sư trả lời

Điều 615 Bộ luật Dân sự 2015 quy định về thực hiện trách nhiệm tài sản do người chết để lại như sau:

1. Những người hưởng thừa kế có trách nhiệm thực hành trách nhiệm tài sản trong khuôn khổ di sản do người chết để lại, trừ trường hợp có thỏa thuận khác.

2. Trường hợp di sản chưa được chia thì trách nhiệm tài sản do người chết để lại được người quản lý di sản thực hành theo thỏa thuận của những người thừa kế trong phạm vi di sản do người chết để lại.

3. Trường hợp di sản đã được chia thì mỗi người thừa kế thực hiện trách nhiệm tài sản do người chết để lại tương ứng nhưng không vượt quá phần tài sản mà mình đã nhận, trừ trường hợp có thỏa thuận khác.

4. Trường hợp người thừa kế không phải là cá nhân chủ nghĩa hưởng di sản theo chúc thư thì cũng phải thực hành nghĩa vụ tài sản do người chết để lại như người thừa kế là cá nhân.

Như vậy, người thừa kế chỉ có bổn phận thực hành trách nhiệm của người chết để lại trong khuôn khổ di sản (trừ trường hợp có thỏa thuận khác) mà không có nghĩa vụ thực hành phần vượt quá. Nói cách khác, nếu số nợ của người chết để lại lớn hơn giá trị di sản thì người sống cũng không có bổn phận phải trả nợ phần chênh lệch.

Về việc chối từ nhận di sản, Điều 620 Bộ luật Dân sự quy định:

1. Người thừa kế có quyền từ chối nhận di sản, trừ trường hợp việc từ chối nhằm lẩn tránh việc thực hành bổn phận tài sản của mình đối với người khác.

2. Việc từ chối nhận di sản phải được lập thành văn bản và gửi đến người quản lý di sản, những người thừa kế khác, người được giao nhiệm vụ phân chia di sản để biết.

3. Việc từ chối nhận di sản phải được biểu hiện trước thời khắc phân chia di sản.

Như vậy, với quy định nói trên thì bạn có quyền từ khước nhận di sản thừa kế của bố để lại. Tuy nhiên, việc này có thể không cấp thiết bởi như đã phân tách ở trên, bạn không có nghĩa vụ phải trả phần vượt quá. Hơn nữa, việc bạn chối từ nhận di sản cũng không làm thay đổi nghĩa vụ tài sản do bố bạn để lại đối với chủ nợ. Nếu bạn từ chối, chủ nợ vẫn có quyền yêu cầu người thừa kế tiếp theo thanh toán nợ cho họ trong phạm vi số tài sản bố bạn để lại.

vì thế, bạn nên thương thảo với chủ nợ để giải quyết dứt điểm số nợ mà bố bạn để lại. Tuy nhiên, bạn cần xác minh, xác định khoản nợ của bố bạn là có thật và hợp pháp (việc vay nợ là tự nguyện, lãi suất không vượt trần quy định....). Nếu khoản vay đó phi pháp (vay tín dụng đen) thì bạn có quyền chối từ thanh toán và chỉ thực hành trên cơ sở phán quyết của cơ quan luật pháp.

trạng sư Đỗ Trọng Linh

Công ty Luật Bảo An, Hà Nội.